 Nė letėrsinė kineze, figura historike e Ēengiskanit u quajt "Biri krenar i qiellit pėr njė epokė". Por emri i tij i vėrtetė ishe Tiemuzhen, qė do tė thotė "Ēeliku i pastėr". I ati ia vuri kėtė emėr me dėshirėn qė ai tė bėhej njė njeri trim dhe i vendosur.
Babai i Tiemuzhenit, tė cilin e quanin Yesugai, ishte kryetari i njė fisi nė rrafshnaltėn mongole, ku jetonin qindra fise nė shekullin e 12-tė, qė luftonin me njėri tjetrin dhe vrisnin njėri tjetrin. Tiemuzheni lindi nė vitin 1162, gjatė luftės midis fisit tė Jesugait dhe fisit tė tartarėve. Kur Tiemuzheni ishte 9 vjeē, babai i tij vdiq nga helmi qė tartarėt i kishin hedhur nė ushqim. Rruga e jetės plot me vėshtirėsi ia kaliti vullnetin e Tiemuzhenit. Ai vendosi tė rifillonte kauzėn e babait tė tij.
Pas shumė vjet luftimesh, Tiemuzheni e pėr mbushi e tij pėr bashkimin e tė gjitha fiseve tė rrafshnaltės mongole. Nė vitin 1206, nė moshėn 44 vjeēare, ai themeloi shtetin Mongol dhe skllavopronarėt e zgjodhėn atė "Khan", qė do tė thotė mbret, dhe i dhanė atij titullin "Ēengis", qė do tė thotė "I fuqishmi", prandaj nė gjuhėn kineze dhe nė disa gjuhė tė tjera, ai u quajt "Ēengiskan". 
Regjimi i dinastisė Jin nė pjesėn veriore tė Kinės e emėroi Ēengiskanin zyrtar lokal, por ai nuk u bindej urdhrave tė dinastisė Jin, pėrkundrazi, kishte ndėr mend tė gjente njė rast ta sulmonte atė. Nė vitin 1215, Ēengiskani pushtoi me forca tė armatosura kryeqytetin e dinastisė Jin, Pekinin e sotshėm. Mė tej, ai pushtoi mbretėrinė Xia Perėndimore. Nė njė verė me shumė vapė, ai u sėmur dhe shkoi pėr pushime nė malin Liupanshan. Kur u keqėsua gjendja e tij shėndetėsore, ai u la bijve dhe nipėrve tė tij a manetin: "kur tė vdes unė, ju duhet tė bashkėpunoni me dinastinė Song Jugor dhe tė asgjėsoni dinastinė Jin." Nė vitin 1227, Ēengiskani vdiq nė malin Liupanshan, nė moshėn 66 vjeēare.
Nė vitin 1234, biri i tretė i Ēengiskanit, Vokuotai sipas amanetit tė babait tė tij, nė bashkėpunim me dinastinė Song Jugor, asgjėsoi dinastinė Jin. Nė vitin 1236, Vokuotai komandai ushtrinė e tij pėr ekspeditė drejt Perėndimit dhe arriti nė qendėr tė Evropės. Nė vitin 1271, nipi i Ēengiskanit, Kublai e ndėrroi emrin e "Shtetit Mongol" nė "dinastia Yuan", e ndėrroi titullin e tij "Kublai Khan" me titullin "perandori Shizu i dinastisė Yuan" dhe e caktoi Pekinin si kryeqytet. Pastaj, ai sulmoi drejt jugut dhe asgjėsoi dinastinė Song Jugor. Nė kėtė mėnyrė, me pėrpjekjet e tre brezave tė Ēengiskanit, u themelua perandoria Yuan qė shtrihej nė kontinentin euro-aziatik.
(Zheng)
|
