Referati i Dritės:
Sivjet u mbushėn 600 vjetėt e Skėnderbeut. Gjergj Kastrioti ? Skėnderbeu ( 1405 ? 1468 ) lindi nė vitin 1405 nė Krujė (qytet nė qendėr tė Shqipėrisė, afėr Durrėsit, kur ngjitemi lart nė kalanė e Krujės mund tė shikojmė nė largėsi edhe detin e Adriatikut, sigurisht nė mot tė mirė).
Emri i tij shqiptar ėshtė Gjergj Kastrioti, ishte djali i Gjon Kastriotit, i cili ishte princi i Shqipėrisė sė mesme nė atė kohė. Babai i Gjergjit ishte i detyruar qė t'i paguante tatim Perandorisė Turke (Perandoria Osmane ose Otomane, shek.13 deri nė vitin 1922). Nė mėnyrė qė tė siguronte besnikėrinė e prijėsve (vasalėve) vendorė ndaj tij, Sulltani i Perandorisė Osmane i mori djemtė e Gjon Kastriotit si peng dhe i dėrgoi nė Turqi.
Kėtu po shtoj disa fjalė pėr sfondin historik: 500 e ca vjet mė parė, Shqipėria quhej Arbėri dhe banorėt e saj arbėr. Ajo ishte po aq e zhvilluar sa edhe gjithė vendet e tjera evropiane; ishte po ashtu e ndarė nė principata tė mėdha, sipas familjeve tė shquara, qė kishin nė krye. Ndėr mė tė pėrmendurat ishin Dukagjinajt, Balshajt e Zahariajt nė veri; Topiajt, Muzakajt e Kastriotėt nė Shqipėrinė e Mesme dhe Aranitėt e Zenebishtėt nė jug. Por principata mė e madhe filloi tė bėhej ajo e Kastriotėve, qė e vendosi qendrėn nė Krujė dhe kryezot kishte Gjon Kastriotin. Qė nė dy dhjetėvjeēarėt e parė tė shekullit tė 15-tė nga duart e Pal Kastrotit (gjyshi i Skėnderbeut) deri nė duart e Gjon Kastriotit (babai i tij) principata e Kastriotėve arriti fuqizimin e saj mė tė madh. (Kėtu unė nuk po pėrmend shtrirjen e saj tė madhe). Gjergj Kastrioti lindi pikėrisht nė kohėn kur principata e Kastriotėve ishte fuqizuar dhe kur turqit osmallinj (nga Perandoria Osmane) qė kishin vėrshuar nė Ballkan, duke sulmuar edhe Shqipėrinė, grabisnin e kėrkonin taksa tė rėnda nga banorėt vendas. Nė fillim tė shekullit tė 15-tė osmallinjtė arritėn ta vinin nėn sundim gjithė Arbėrinė (Shqipėrinė). Osmanėt morėn Krujėn nė fund tė vitit 1414 ose nė fillim tė vitit 1415. Dhuna dhe mizoritė e osmallinjve qė donin ta fusnin gjuhėn, zakonet dhe fenė e tyre, ia kishin bėrė popullit jetėn tė padurueshme. Arbėrit (shqiptarėt) ishin tė gatshėm tė ngriheshin pėr tė shporrur pushtuesit osmanllinj, pėr tė rifituar lirinė dhe begatinė e humbur. Por princat shqiptarė nuk kishin mundur deri nė atė kohė tė bėheshin tė gjithė tok (tė bashkoheshin) pėr ta luftuar kėtė armik tė pėrbashkėt. Ndėrsa Gjon Kastrioti, duke e ndier veten mė tė fortė se kurrė i shpalli luftė Turqisė, bile arriti edhe disa fitore nė trojet shqiptare kundėr disa taborėve osmanė (taborė: njėsi tė ushtrisė osmane tė pėrbėra prej 1000 vetash). Sulltani u tėrbua nga inati, mblodhi njė ushtri tė madhe dhe e nisi kundėr shqiptarėve qė ishin tė paktė nė numėr. Me zjarr e me hekur kjo ushtri e pėrshkoi gjithė Shqipėrinė dhe e detyroi pėrsėri Gjon Kastriotin tė pranonte kushtet e Sulltanit. Kėtė herė kushtet ishin shumė mė tė rėnda: Gjon Kastriotit iu morėn tė gjitha kėshtjellat, pėrveē asaj tė Krujės dhe pasurive nė tokat e Matit, taksat iu bėnė edhe mė tė rėnda dhe ai kthehej nė vasal tė Sulltanit.
Porsa kishte mbaruar lufta, nė portat e Krujės u duk njė grup i madh kalorėsish osmanė, nė krye tė tė cilėve ishte Hajredin beu, i dėrguar nga Sulltani, qė i paraqiti Gjon Kastriotit njė ferman (dekret) sa njė ēarēaf tė mbėshtjellė si tub. Pasi lexoi kėtė ferman, Gjoni zuri kokėn me duar. Sepse Sulltani i kėrkonte peng nė shenjė besnikėrie tė katėr djemtė e tij.
Gjergj Kastrioti ishte djali mė i vogėl dhe fėmija i parafundit i familjes me shumė fėmijė tė Gjonit dhe tė Vojsavės ( mamaja e Skėnderbeut), tė cilėt kishin katėr djem (Stanishin, Reposhin, Kostandinin dhe Gjergjin) dhe pesė vajza (Marėn, Jellėn, Angjelinėn, Vllajkėn e Mamicėn). Gjoni nuk e kishte pritur kėtė kėrkesė tė turqve. Ē'tė bėnte? I dėrguari i Sulltanit Hajredin priste duke ngritur dorėn kėrcėnuese nė drejtim tė Stambollit. Gjon Kastrioti mblodhi Kuvendin e burrave. Pėr probleme tė rėndėsishme e tė vėshtira ai dėgjonte gjithmonė mendimin e tyre. Po tė mos ia jepte djemtė, tėrbimi i Sulltanit do tė binte mbi Shqipėrinė, ndėrsa djemtė ishin jeta e tij. Nė kuvend kishte heshtje, pastaj mė tė rinjtė u ngritėn gjithė vrull duke kundėrshtuar kėrkesėn e Sulltanit. Mė tė vjetrit, pasi i peshuan mirė punėt nė interes tė Shqipėrisė, u ngritėn njė nga njė duke iu lutur Gjonit qė t'i jepte djemtė, ndryshe tėrbimi i Sulltanit do tė kalonte nė zjarr e nė hekur qindra mijė djem tė tjerė shqiptarė. (Daming)
|