|
Ditėt e fundit, nga njė hetim i publikuar nga institucionet studimore pėrkatėse kineze del se vitet e fundit, burimet e specieve tė gjalla tė Kinės kanė kaluar me sasi tė madhe nė vende tė tjera. Pėrgjegjesi kryesor i kėtij objekti studimor, specialisti i Drejtorisė sė pėrgjithshme shtetėrore kineze tė mbrojtjes sė mjedisit, profesor Xue Dayuan u tha gazetarėve se humbja e burimeve tė specieve tė gjalla pėrbėn kėrcėnim ndaj zhvillimit tė vazhdueshėm tė ekonomisė kineze. Qeveria kineze po merr masa pėr t'i mbrojtur dhe administruar.
Sipas tė dhėnave mė tė reja statistikore, Kina ėshtė aktualisht njė nga vendet me mė shumė specie tė gjalla nė botė. Ndėr to numri i llojeve tė kulturės bujqėsore tė mbledhura nė Kinė i ka kaluar tė 300 mijėt, duke zėnė vendin e 2-tė pas SHBA-sė. Nga hetimet e reja tė publikuara ditėt e fundit nga specialistėt e objektit "statusi dhe politika e mbrojtjes sė specieve tė gjalla tė Kinės" del se vitet e fundit burimet e specieve tė gjalla tė Kinės po kalojnė me shpejtėsi tė marramendėse jashtė vendit, ku pėrfshihen llojet e veēanta qė i ka vetėm Kina.
Sipas njoftimeve, nė fillim tė viteve 70 tė shekullit tė 20-tė, Kina formoi posaēėrisht organ zyrtar pėr t'u ofruar vendeve tė tjera specie tė gjalla. Gjatė 20 vjetėve qysh nga ajo kohė, nėpėrmjet rrugėve zyrtare Kina u ka dhėnė vendeve tė tjera gati 30 mijė specie tė gjalla. Ky eksportim u pakėsua gjithėnjė e mė tej pas viteve 90 tė shekullit tė kaluar, por sasia e kalimit tė specieve tė gjalla nė vende tė tjera ėshtė rritur me shpejtėsi.
Shefi i grupit tė objektit "Statusi dhe politika e mbrojtjes sė specieve tė gjalla tė Kinės", profesor Xue Dayuan ėshtė i mendimit se shkaku i krijimit tė gjendjes sė tanishme ėshtė mospėrsosja e ligjit kinez pėr mbrojtjen e kėtyre specieve tė gjalla, se punonjėsit e kėrkimeve shkencore shkojnė jashtė vendit pėr qėllime studimore duke marrė me vete fshehurazi kėto specie, dhe se sektorėt pėrkatės tė disa vendeve tė zhvilluara nė forma tė ndryshme mbledhin, bile, edhe i vjedhin burimet gjenetike tė specieve tė gjalla tė Kinės. Ai tha:
"Kur bashkėpunojnė me vende tė tjera, punonjėsit tanė qė janė tė pandėrgjegjeshėm nė mbrojtjen e specieve tė gjalla, shkojnė duke marrė me vete burimet gjenetike. Edhe shoqėritė e huaja nėpėrmjet rrugėve tė paligjshme i mbledhin kėto burime."
Burimet e specieve tė gjalla tė njė vendi nė fakt janė bazė e zhvillimit ekonomik tė tij, ato luajnė rol tė rėndėsishėm nė pėrmirėsimin e varieteteve dhe nė prodhimin bujqėsor. Z. Xue Dayuan parashikoi se gjatė 10 vjetėve tė fundit sasia e specieve tė gjalla qė kanė kaluar jashtė vendit nga Kina ėshtė mė e madhe se sasia e 20 vjetėve mė parė, tė marrė sė bashku, nė tė cilat pėrfshihen edhe shumė gene cilėsore. Vendet e zhvilluara duke u mbėshtetur nė epėrsinė teknike, i kanė studjuar kėto specie dhe kanė kėrkuar patentėn pėr arritjet e tyre. Kur tė marrin patentėn, vendet e zhvilluara do tė monopolizojnė tė dr ejtėn e pėrdorimit tė teknikės pėrkatėse, ose me llojet e pėrmirėsuara do tė pushtojnė tregjet e vendeve tė tjera.
Z.Xue Dayuan mori si shembull sojėn. Soja ka qenė njė bimė e veēantė e Kinės dhe Kina ka qenė vend i parė sojėeksportues. Por SHBA-ja, pasi mori nga Kina fara tė sojės, me teknikė tė pėrparuar dhe me metoda industriale moderne e kaloi me shpejtėsi Kinėn dhe ėshtė bėrė hegjemone e sojės nė botė. Sot SHBA ėshtė vendi kryesor i eksportit tė sojės nė Kinė. Nga shifrat e publikuara nga pala zyrtare amerikane del se nė qershor tė vitit 2002, SHBA-ja mori nga Kina mbi 4400 lloje tė sojės, duke pėrfshirė mbi 160 lloje tė sojės sė egėr. Ndėrsa nga shėnimet e palės zyrtare kineze, Kina kishte rėnė dakord t'i jepte vetėm 2100 lloje e pa pėrfshirė sojėn e egėr.
Humbja gjithėnjė e mė serioze e burimeve tė specieve tė gjalla ka tėrhequr vėmendjen e madhe tė qeverisė kineze dhe po intensifikohen masat mbrojtėse. Xue Dayuan tha:
"Nė vitin 2004 Kėshilli i Shtetit shpalli "Qarkoren pėr forcimin e mbrojtjes dhe tė administrimit tė burimeve tė specieve tėė gjalla", Kėshilli i Shtetit miratoi edhe krijimin e sistemit tė mbledhjes sė pėrbashkėt tė pėrbėrė nga Drejtoria e Pėrgjithshme Shtetėrore e Mbrojtjes sė Mjedisit, Ministria e Bujqėsisė, Drejtoria e pėrgjithshme e doganave dhe mbi 10 ministri e komitete tė tjera, pėr tė koordinuar mbrojtjen e burimeve tė specieve tė gjalla dhe pėr tė forcuar administrimin e tyre."
Pėrveē kėtyre, qysh nga viti i kaluar, mbi 10 sektorė qeveritarė, duke pėrfshirė Drejtorinė e pėrgjithshme Shtetėrore tė Mbrojtjes sė Mjedisit, kontrollojnė zbatimin e ligjit pėr mbrojtjen e burimeve tė specieve tė gjalla. Xue Dayuan u shpreh se lidhur me hallkat e dobėta nė kėtė drejtim, palėt pėrkatėse do tė marrin masa pėrkatėse, pėr tė forcuar mbrojtjen dhe administrimin e burimeve tė specieve tė gjalla tė Kinės dhe pėr tė frenuar kalimin e tyre jashtė vendit. (Hou)
|