25-vjetori i kthimit të Hong Kongut në atdhe dhe i krijimit të Rajonit të Posaçëm Administrativ të Hong Kongut (SAR) kërkon rishikim të arritjeve të kaluara dhe reflektime mbi sfidat dhe drejtimet e së ardhmes.
Që në fillim, zbatimi i “një vend, dy sisteme” nuk pritej të ishte një rrugë e lehtë. Në një takim me një delegacion të bashkatdhetarëve të Hong Kongut dhe Makaos në tetor 1984, ish-udhëheqësi i Kinës Deng Xiaoping paralajmëroi shfaqjen e mundshme të forcave shkatërruese. “Nëse ndodhin trazira, qeveria qendrore do të duhet të ndërhyjë. A duhet të mirëpritet apo të refuzohet një ndërhyrje e tillë për rivendosjen e rendit nga kaosi? Një ndërhyrje e tillë duhet të jetë e mirëpritur”, -tha ai.
Njëzet e pesë vjet pasi Hong Kongu u kthye në atdhe, realizimi i “një shtet, dy sisteme” në Hong Kong ka qenë kryesisht një sukses. Hong Kongu ka ruajtur gjallërinë e tij si një qendër globale financiare, tregtare dhe detare, si dhe sistemin e tij të veçantë dhe mënyrën e jetesës nën kujdesin e Kinës. Megjithatë, përparimi i tij është ndikuar nga shumë sfida dhe polemika.
VCG
Në vitet 1980, nuk ishte e mundur që Deng Xiaoping të parashikonte në detaje sfidat specifike që do të haste Hong Kongu. Por udhëheqësit kinezë e dinin se nuk do të ishte e lehtë për Kinën, një shtet i madh dhe shumë i centralizuar, me një sistem të së drejtës civile, të mbështeste Hong Kongun, një ekonomi të vogël, por të hapur, të udhëhequr nga tregu, e qeverisur nga një sistem i veçantë, i ligjit të zakonshëm.
Ruajtja e nivelit të lartë të autonomisë dhe sistemeve të veçanta të Rajonit të Posaçëm Administrativ të Hong Kongut nën autoritetin qendror të Kinës kërkon një veprim të mirë balancues, mbështetje dhe kompromis nga ana e qeverisë qendrore dhe Hong Kongu.
Polemikat u ngritën shpejt pas kthimit të Hong Kongut. Përplasja e parë e dy sistemeve ndodhi në vitin 1999, kur Gjykata e Apelit të Hong Kongut u përpoq të tregonte muskujt në një çështje në lidhje me të drejtën e qëndrimit të fëmijëve të lindur nga banorë të përhershëm të Hong Kongut jashtë Hong Kongut.
Në vendimin e dhënë më 29 janar 1999 (në Ng Ka Ling kundër drejtorit të Emigracionit), Gjykata e Apelit vendosi se kishte juridiksion për të shqyrtuar nëse ndonjë akt legjislativ i Kongresit Popullor Kombëtar ose Komitetit të tij të Përhershëm ishte në përputhje me Ligjin Bazë të Hong Kongut, dhe të shpallte çdo akt të tillë të pavlefshëm nëse konstatoheshin mospërputhje.
VCG
Vendimi e tejkaloi qartë juridiksionin e gjykatës së SAR-it dhe shkaktoi interpretimin e parë të neneve përkatëse të Ligjit Bazë nga Komiteti i Përhershëm i Kongresit Popullor Kombëtar që nga zbatimi i Ligjit Bazë. Interpretimi shkaktoi një protestë nga ekspertët ligjorë të prirë për të refuzuar autoritetin e qeverisë qendrore.
Çështjet kushtetuese të nxjerra nga vendimi u zgjidhën me interpretimin e Komitetit të Përhershëm të Kongresit Popullor Kombëtar. Gjykata e Apelit e korrigjoi veten duke deklaruar në “Lau Kong Yung kundër drejtorit të Emigracionit”, në vitin 1999, se kompetenca e interpretimit të Komitetit të Përhershëm të Kongresit Popullor Kombëtar është e përgjithshme dhe e pakualifikuar dhe e detyrueshme për gjykatat e Hong Kongut.
Ndërsa autoritetet qendrore vazhduan të tregonin përmbajtje maksimale në ushtrimin e kompetencave të tyre mbi Hong Kongun, vitet që pasuan panë një tendencë të vazhdueshme dhe shqetësuese në rritje në refuzimin e autoritetit të instancave qendrore dhe përhapjen e ndjenjave separatiste.
Protestat masive kundër miratimit të një projektligji për sigurinë kombëtare në vitin 2003 u përsëritën në vitin 2012, kur demonstratat në shkallë të gjerë në prag të zgjedhjeve të Këshillit Legjislativ e detyruan qeverinë të tërhiqte planet e saj për arsimin kombëtar në shkollat e mesme.
Në vitin 2014, polemikat mbi kohën e zgjedhjes së shefit ekzekutiv të Hong Kongut me votim universal çuan në zotërimin e paligjshëm për 79 ditë të zonave të Këshillit Legjislativ dhe zonave kryesore të biznesit të Hong Kongut.
Në legjislaturë, iniciativat për të promovuar integrimin me territorin kinez, qoftë përmes mësimit të kinezishtes në Putonghua apo ndërtimit të hekurudhës me shpejtësi të lartë Guangzhou-Shenzhen-Hong Kong, hasën në rezistencë të ashpër nga të vetëquajturit “demokratë”.
Ndjenjat antikineze, të mbjella prej kohësh nga disa media perëndimore dhe organizata të shoqërisë civile që i mëshonin “demokracisë” kundër “autokracisë”, dolën në pah në verën e vitit 2019. Të nxitura nga një fushatë dezinformuese, protestat kundër një projektligji qeveritar që synonte dërgimin e shkelësve të arratisur në kontinent, Makao dhe Tajvani shpejt u shndërruan në sulme të dhunshme ndaj institucioneve qeveritare.
Nuk ka asnjë ndryshim në natyrë midis sulmeve të tilla dhe sulmit në Kongresin amerikan më 6 janar 2021. Megjithatë, mediat dhe politikanët perëndimorë e cilësuan sulmin në Kapitol si kryengritje dhe përshëndetën trazirat e Hong Kongut si një luftë për liri. Siç kishte premtuar Deng Xiaoping, autoritetet qendrore rendën drejt shpëtimit të Hong Kongut. Ligji i sigurisë kombëtare për Hong Kongun i miratuar nga Komiteti i Përhershëm i Kongresit Popullor Kombëtar (NPC) dhe i zbatuar në Hong Kong më 30 qershor 2020, i dha fund menjëherë dhunës dhe rivendosi rendin, paqen dhe sigurinë.
Masat e mëvonshme të marra nga Kongresi për të forcuar kërkesat për betimin për kandidatët në zgjedhje e për nëpunësit publikë dhe për të reformuar sistemin zgjedhor të Hong Kongut, u kombinuan për të siguruar që vetëm patriotët e vërtetë të mund të merrnin pjesë në qeverisjen e Hong Kongut.
VCG
Cikli i parë i zgjedhjeve sipas sistemit të përmirësuar zgjedhor u përfundua me sukses në maj, duke kulmuar me zgjedhjen e John Lee Ka-chiu si shefi ekzekutiv i Hong Kongut për mandatin e gjashtë. Në një shfaqje të rrallë uniteti, Lee u zgjodh me një rekord votash, 1416.
Për të forcuar koordinimin ndërmjet byrove dhe për të racionalizuar shpërndarjen e përgjegjësive mes tyre, Lee ka paraqitur një plan ambicioz ristrukturimi të qeverisë. Rezolutat legjislative dhe financimi i nevojshëm për zbatimin e këtij riorganizimi të vonuar prej kohësh janë miratuar nga Këshilli Legjislativ.
Më 19 qershor, Këshilli i Shtetit në Kinë emëroi 26 zyrtarë kryesorë të qeverisë së mandatit të gjashtë të Rajonit të Posaçëm Administrativ të Hong Kongut bazuar në rekomandimin e Lee. Ekipi i ri përfshin njerëz, aftësia e të cilëve është testuar plotësisht nga ngjarjet e trazuara të viteve të fundit.
Me mbështetje të fortë nga autoritetet qendrore dhe një legjislaturë më kolegjiale, rruga është e qartë për Lee për të zgjidhur shumë çështje të pazgjidhura prej kohësh të Hong Kongut, duke përfshirë strehimin, zbutjen e varfërisë dhe çështjet e lëvizshmërisë në rritje për të rinjtë. Hong Kongu është gati të mirëpresë një epokë të re triumfuese nën “një vend, dy sisteme”.
